(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.268. అధ్యాయః 268
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
తులాధారేణ జాజలయే ధర్మరహస్యోపదేశః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

భీష్మ ఉవాచ। 12-268-0x(6289)(75969)
ఇత్యుక్తః స తదా తేన తులాధారేణ ధీమతా।
ప్రోవాచ వచనం ధీమాంజాజలిర్జపతాంవరః॥ 12-268-1(75970)
జాజలిరువాచ। 12-268-2x(6290)
విక్రీణతః సర్వరసాన్సర్వగంధాంశ్చ వాణిజ।
వనస్పతీనోషధీశ్చ తేషాం మూలఫలాని చ॥ 12-268-2(75971)
అగ్ర్యా సా నైష్ఠికీ బుద్ధిః కుతస్త్వామియమాగతా।
ఏతదాచక్ష్వ మే సర్వం నిఖిలేన మహామతే॥ 12-268-3(75972)
భీష్మ ఉవాచ। 12-268-4x(6291)
ఏవముక్తస్తులాధారో బ్రాహ్మణేన యశస్వినా।
ఉవాచ ధర్మసూక్ష్మాణి వైశ్యో ధర్మార్థతత్త్వవిత్॥ 12-268-4(75973)
వేదాహం జాజలే ధర్మం సరహస్యం సనాతనం।
సర్వభూతహితం మైత్రం పురాణం యం జనా విదుః॥ 12-268-5(75974)
అద్రోహేణైవ భూతానామల్పద్రోహేణ వా పునః।
యా వృత్తిః స పరో ధర్మస్తేన జీవామి జాజలే॥ 12-268-6(75975)
పరిచ్ఛిన్నైః కాష్ఠతృణైర్మయేదం శరణం కృతం।
అలక్తం పద్మకం తుంగం గంధాంశ్చోచ్చావచాంస్తథా॥ 12-268-7(75976)
రసాంశ్చ తాంస్తాన్విప్రర్షే మద్యవర్జ్యాన్బహూనహం।
క్రీత్వా వై ప్రతివిక్రీణే పరహస్తాదమాయయా॥ 12-268-8(75977)
సర్వేషాం యః సుహృన్నిత్యం సర్వేషాం చ హితే రతః।
కర్మణా మనసా వాచా స ధర్మం వేద జాజలే॥ 12-268-9(75978)
నానురుధ్యే విరుధ్యే వా న ద్వేష్మి న చ కామయే।
సమోఽహం సర్వభూతేషు పశ్య మే జాజలే వ్రతం।
తులా మే సర్వభూతేషు సమా తిష్ఠతి జాజలే॥ 12-268-10(75979)
నాహం పరేషాం కృత్యాని ప్రశంసామి న గర్హయే।
ఆకాశస్యేవ విప్రేంద్ర పశ్యఁల్లోకస్య చిత్రతాం॥ 12-268-11(75980)
`కృపా మే సర్వభూతేషు సమా తిష్ఠతి జాజలే।
ఇష్టానిష్టనియుక్తస్య ప్రియద్వేషౌ బహిష్కృతౌ॥' 12-268-12(75981)
ఇతి మాం త్వం విజానీహి సర్వలోకస్య జాజలే।
సమం మతిమతాం శ్రేష్ఠ సమలోష్టాశ్మకాంచనం॥ 12-268-13(75982)
యథాఽంధబధిరోత్మత్తా ఉచ్ఛ్వాసపరమాః సదా।
దేవైరపిహితద్వారాః సోపమా పశ్యతో మమ॥ 12-268-14(75983)
యథా వృద్ధాతురకృశా నిస్పృహా విషయాన్ప్రతి।
తథాఽర్థకామభోగేషు మమాపి విగతా స్పృహా॥ 12-268-15(75984)
యదా చాయం న బిభేతి యదా చాస్మాన్న బిభ్యతి।
యదా నేచ్ఛతి న ద్వేష్టి తదా సిద్ధ్యతి వై ద్విజ॥ 12-268-16(75985)
యదా న కురుతే భావం సర్వభూతేషు పాపకం।
కర్మణా మనసా వాచా బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా॥ 12-268-17(75986)
న భూతో న భవిష్యోఽస్తి న చ ధర్మోస్తి కశ్చన।
యోఽభయః సర్వభూతానాం స ప్రాప్నోత్యభయం పదం॥ 12-268-18(75987)
యస్మాదుద్విజతే లోకః సర్వో మృత్యుముఖాదివ।
వాక్క్రూరాద్దండపరుషాత్స ప్రాప్నోతి మహద్భయం॥ 12-268-19(75988)
యథావద్వర్తమానానాం వృద్ధానాం పుత్రపౌత్రిణాం।
అనువర్తామహే వృత్తమహింస్త్రాణాం మహాత్మనాం॥ 12-268-20(75989)
ప్రనష్టః శాశ్వతో ధర్మః సదాచారేణ మోహితః।
తేన వైద్యస్తపస్వీ వా బలవాన్వా విముహ్యతే॥ 12-268-21(75990)
ఆచారాజ్జాజలే ప్రాజ్ఞః క్షిప్రం ధర్మమవాప్నుయాత్।
ఏవం యః సాధుభిర్దాంతశ్చరేదద్రోహచేతసా॥ 12-268-22(75991)
నద్యాం చేహ యథా కాష్ఠముహ్యమానం యదృచ్ఛయా।
యదృచ్ఛయైవ కాష్ఠేన సంధి గచ్ఛేత కేనచిత్॥ 12-268-23(75992)
తత్రాపరాణి దారూణి సంసృజ్యంతే తతస్తతః।
తృణకాష్ఠకరీపాణి కదాచిన్న సమీక్షయా॥ 12-268-24(75993)
యస్మాన్నోద్విజతే భూతం జాతు కించిత్కథంచన।
అభయం సర్వభూతేభ్యః స ప్రాప్నోతి సదా మునే॥ 12-268-25(75994)
యస్మాదుద్విజతే విద్వన్సర్వలోకో వృకాదివ।
క్రోశతస్తీరమాసాద్య యథా సర్వే జలేచరాః॥ 12-268-26(75995)
ఏవమేవాయమాచారః ప్రాదుర్భూతో యతస్తతః।
సహాయవాంద్రవ్యవాన్యః సుభగోఽథ పరస్తథా॥ 12-268-27(75996)
తతస్తానేవ కవయః శాస్త్రేషు ప్రవదంత్యుత।
కీర్త్యర్థమల్పహృల్లేఖాః పటవః కృత్స్ననిర్ణయాః॥ 12-268-28(75997)
తపోభిర్యజ్ఞదానైశ్చ వాక్యైః ప్రజ్ఞాశ్రితైస్తథా।
ప్రాప్నోత్యభయదానస్య యద్యత్ఫలమిహాశ్నుతే॥ 12-268-29(75998)
లోకే యః సర్వభూతేభ్యో దదాత్యభయదక్షిణాం।
స సత్యయజ్ఞైరీజానః ప్రాప్నోత్యభయదక్షిణాం॥ 12-268-30(75999)
న భూతానామహింసాయా జ్యాయాంధర్మోఽస్తి కశ్చన।
యస్మాన్నోద్విజతే భూతం జాతు కించిత్కథంచన।
సోఽభయం సర్వభూతేభ్యః సంప్రాప్నోతి మహామునే॥ 12-268-31(76000)
యస్మాదుద్విజతే లోకః సర్పాద్వేశ్మగతాదివ।
న స ధర్మమవాప్నోతి ఇహ లోకే పరత్ర చ॥ 12-268-32(76001)
సర్వభూతాత్మభూతస్య సర్వభూతాని పశ్యతః।
దేవాఽపి మార్గే ముహ్యంతి హ్యపదస్య పదైపిణః॥ 12-268-33(76002)
దానం భూతాభయస్యాహుః సర్వదానేభ్య ఉత్తమం।
బ్రవీమి తే సత్యమిదం శ్రద్ధత్స్వ మమ జాజలే॥ 12-268-34(76003)
స ఏవ సుభగో భూత్వా పునర్భవతి దుర్భగః।
వ్యాపత్తిం కర్మణాం దృష్ట్వా జుగుప్సంతి జనాః సదా॥ 12-268-35(76004)
అకారణో హి నైవాస్తి ధర్మః సూక్ష్మో హి జాజలే।
భూతభవ్యార్థమేవేహ ధర్మప్రవచనం కృతం॥ 12-268-36(76005)
సూక్ష్మత్వాన్న స విజ్ఞాతుం శక్యతే బహునిహ్నవః।
ఉపలభ్యాంతరా చాన్యానాచారానవబుధ్యతే॥ 12-268-37(76006)
యే చ చ్ఛిందంతి వృషణాన్యే చ భిందంతి నస్తకాన్।
వహంతి మహతో భారాన్బధ్నంతి దమయంతి చ।
హత్వా సత్వాని ఖాదంతి తాన్కథం న విగర్హసే॥ 12-268-38(76007)
మానుషా మానుపానేవ దాసభోగేన భుంజతే।
వధబంధనిరోధేన కారయంతి దివానిశం॥ 12-268-39(76008)
ఆత్మనశ్చాపి జానాతి యద్దుఃఖం వధబంధనే।
పంచేంద్రియేషు భూతేషు సర్వం వసతి దైవతం॥ 12-268-40(76009)
ఆదిత్యశ్చంద్రమా వాయుర్బ్రహ్మా ప్రాణః క్రతుర్యమః।
తాని జీవాని విక్రీయ కా మృతేషు విచారణా॥ 12-268-41(76010)
అజోఽగ్నిర్వరుణో మేపః సూర్యోఽశ్వః పృథివీ విరాట్।
ధేనుర్వత్సశ్చ సోమో వై విక్రీయైతన్న సిధ్యతి॥ 12-268-42(76011)
కా తైలే కా ధృతే బ్రహ్మన్మధున్యప్స్వోషధీషు వా॥ 12-268-43(76012)
అదంశమశకే దేశే సుఖసంవర్ధితాన్పశూన్।
తాంశ్చ మాతుః ప్రియాంజానన్నాక్రంయ బహుధా నరాః॥ 12-268-44(76013)
బహుదంశాకులాందేశాన్నయంతి బహుకర్దమాన్।
వాహసంపీడితా ధుర్యాః సీదంత్యవిధినా పరే॥ 12-268-45(76014)
న మన్యే భ్రూణహత్యాఽపి విశిష్టా తేన కర్మణా।
కృపిం సాధ్వితి మన్యంతే సా చ వృత్తిః సుదారుణా॥ 12-268-46(76015)
భూమిం భూమిశయాంశ్చైవ హంతి కాష్ఠైరయోముఖైః।
తథైవానడుహో యుక్తాన్క్షుత్తృష్ణాశ్రమకర్శితాన్॥ 12-268-47(76016)
అధ్న్యా ఇతి గవాం నామ క ఏతా హంతుమర్హతి।
మహచ్చకారాకుశలం వృథా యో గాం నిహంతి హ॥ 12-268-48(76017)
ఋపయో యతయో హ్యేతన్నహుపే ప్రత్యవేదయన్।
గాం మాతరం చాప్యవధీర్వృపభం చ ప్రజాపతిం।
అకార్యం నహుపాకాపీంర్లప్స్యామస్త్వత్కృతే వ్యథాం॥ 12-268-49(76018)
శతం చైకం చ రోగాణాం సర్వభూతేష్వపాతయన్।
ఋపయస్తే మహాభాగాః ప్రశస్తాస్తే చ జాజలే॥ 12-268-50(76019)
భ్రృణహం నహుషం త్వాహుర్న తం భోక్ష్యామహే వయం।
ఇత్యుక్త్వా తే మహాత్మానః సర్వే తత్త్వార్థదర్శినః।
ఋషయో యతయః శాంతాస్తపసా ప్రత్యేషధయన్॥ 12-268-51(76020)
ఈదృశానశివాన్ఘోరానాచారానిహ జాజలే।
కేవలాచరితత్వాత్తు నిపుణో నావబుధ్యసే॥ 12-268-52(76021)
కారణాద్ధర్మమన్విచ్ఛన్న లోకం విరసం చరేత్॥ 12-268-53(76022)
యో హన్యాద్యశ్చ మాం స్తౌతి తత్రాపి శృణు జాజలే।
సమౌ తావపి మే స్థాతాం న హి మే స్తః ప్రియాప్రియే।
ఏతదీదృశకం ధర్మం ప్రశంసంతి మనీషిణః॥ 12-268-54(76023)
ఉపపత్త్యా హి సంపన్నో యతిభిశ్చైవ సేవ్యతే।
సతతం ధర్మశీలైశ్చ నిపుణేనోపలక్షితః॥ ॥ 12-268-55(76024)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి అష్టషష్ట్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 268॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-268-2 వాణిజ వణిక్పుత్ర॥ 12-268-3 అధ్యగా నైష్ఠకీం బుద్ధిం కుతస్త్వామిదమాగతమితి ఝ. పాఠః॥ 12-268-7 పద్మకం తుంగం చ కాష్ఠవిశేషౌ। కస్తూర్యాదీన్గంధాన్॥ 12-268-8 రసాన్ లవణాదీన్॥ 12-268-16 న ద్వేష్టి బ్రహ్మ సంపద్యతే తదేతి ఝ. పాఠః॥ 12-268-26 దృష్టాంతే వడవాగ్నిః॥ 12-268-33 సంయగ్భృతాని పశ్యత ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-268-35 వ్యాపత్తి నాశం। కర్మణాం కర్మఫలానాం స్వర్గాదీనాం॥ 12-268-36 అకారణః కారణమనుష్ఠానప్రయోజకం ఫలం తద్ధీనః॥ 12-268-38 యదుక్తమలక్తపద్మకాదీన్యపణ్యాని విక్రీణాసీతి తత్రాహ యేచేతి। నస్తకాన్ నాసాగర్భాన్। వహంతి వాహయంతి॥ 12-268-39 దాసభావేన భుంజతే ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-268-45 అవిధినా కత్వర్థాపి హింసా దోపావహా కిముతాఽకత్వర్థేత్యర్థః॥ 12-268-47 భూమిశయాన్సర్పాదీన్। అయోముఖం కాష్ఠం లాంగలం॥ 12-268-48 న హంతుం శక్యా అధ్న్యా ఇతి యోగాద్గవమావధ్యత్వం శ్రౌతమిత్యర్థః॥ 12-268-50 నహుపకృతా గోవృపహత్యా సర్వభూతేష్వేకాధికశతరోగరూపేణ క్షిప్తత్యర్థః॥ 12-268-51 ఏవముక్త్వాపి తపసా ధ్యానేన తం ప్రత్యవేదయన్ ప్రతీపమవేదయన్। హంతారమపి ధీపూర్వమహంతారం నహుపం ధ్యానబలేన జ్ఞాత్వా తథైవ లోకేఽపి ప్రమాదాత్కృతోఽపి గోవధో వ్యాధిరూపేణ సర్వలోకాపకారాయాభృత కిముత బుద్ధిపూర్వం కుత ఇతి జ్ఞాపితవంత ఇత్యర్థః॥ 12-268-52 కేవలేతి పూర్వైః కృత ఇత్యంధపరంపరామాత్రాత్కరోపి నతు తత్త్వబుద్ధ్యా॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.